چهارشنبه, تير 05, 1398
     


درباره ی آهار
تاریخ: 1389/11/23 نظرات: 1 نظر نمایش: 7881 مرتبه تعداد امتیاز: 125   (Article Rating)
قلعه دختر اهار-جعفر نادی

قلعه دختر اهار-جعفر نادی


قلعه دخترآهارنماد قدمت قصران

 



بر فراز قله

بر فراز قله کوهی در آهار که اهالی به آن آهاروش (آهاربشم) میگویند و 3225متر از سطح دریا ارتفاع دارد خرابه ای از دوران ساسانیان وجود دارد که مردم آهار به آن قصر دخترک ودر کتابها و منابع تاریخی وهمچنین نقشه های کوهنوردی به آن قلعه دختر میگویند از این بنای باستانی اکنون جز چند دیوار پهن و طاقی گهواره ای شکل باقی نمانده است و گذر زمان و باد و بوران و برف و سرما همچنین دستکاریهای انسانهای سود جو که در طلب گنج دست به تخریب قسمتهای مختلف آن زدند موجودیت این بنای باستانی را در معرض نابودی قرار داده است. این بنا در روزگاران کهن و زمانی که آیین زردشت در ایران رواج کامل داشت به عنوان آتشکده مورد استفاده قرار میگرفت.این معبد در منابع تاریخی به نام معبد قصران از آن یاد شده است ودر بین اهالی علاوه بر آتشگاه و ادران که نامهای عمومی برای آن بوده است سه نام دیگر استفاده میشود یکی قصر دخترک یا قلعه دختر دیگر نام ترکی قزل ماما که در اهار مورد استفاده قرار میگیرد و دیگری قز ماما که در زبان مردم شهرستانک و لورا و کسیل مرسوم است.قز در زبان ترکی به معنی دختر و مراد از دختر و ماما در این نامها الهه ناهید است که آتشگاه به نام وی میباشد. ناهید در آیین زردشتی مقدس ترین الهه والهه مادر بود که وظیفه آن کمک به زنان و دختران در به دنیا آوردن و تربیت فرزندان خوب و نیک سرشت و برای او مقام مادری ومامایی و قابلگی قایل بودند. یکی از نامهای آتشگاه قصران "قزل ماما" به معنی مامای دختران از همین نام مایه میگیرد . مطابق اعتقاد زردشتیان ناهید نطفه زردشت را به امانت دارد تا در وقت مقررهوشیدر و سوشیانت موعود زردشتیان از آن نطفه به وجود آید در زمان زردشتیان تمام روستاها یک آتشگاه داشتند و در هر منطقه یک آتشگاه مرکزی وجود داشت که به آن ادران و به آن منطقه ادریان میگفتند هم اکنون نیز نامهایی از همان دوران به یادگار مانده است که نشأت گرفته از نام ادران میباشد از جمله دره بزرگی که به امامزاده شکراب منتهی میشود تنگه ادریان و در لهجه محلی اودریون و گردنه بالای سرچشمه شکراب کله سودار(کله سوی ادران) و کوه شرقی تنگه اودریون که بند سودار (بند سوی ادران) و تیره کوه سمت شرقی آبشار شکراب به نام مون سوداران (میان سوی ادران) همه گواه بر همین مدعاست همچنین نامهای قاس قالا (قزقالا یا قز قلعه به معنی قلعه دختر ) در سمت جنوب کوه آهاروش و ورقلعه به معنی کنار قلعه در سمت شمال کوه در منطقه ده تنگه نامهایی مشتق شده از نام قلعه دختر میباشد.

 


تاریخچه بنای قلعه دختر ( آتشگاه قصران )

بنای این ادران با توجه به نوع دیوارچینی و مصالح بکار رفته در آن که مخلوطی از ملاط گچ و آهک (ساروج) و سنگ های ورقه ای وقلوه ای است که آنها را درون قالبهای چوبی می ریختند و خط قالبها هنوزهم روی دیوارهاکاملا مشخص است و همچنین گنبد گهواره ای شکل سقف آن که شبیه بناهای به جامانده از اوایل دوره ساسانیان میباشد و این حقیقت مسلم که در زمان ساسانیان آتشگاه ها را در کوه ها وارتفاعات بلند میساختند و قبل از آن این رسم متداول نبود و به حکم سایر قراین تاریخی ساخت بنا متعلق به دوران ساسانیان میباشد.همچنین در سال 1354 شمسی محقق و استاد ارجمند مرحوم دکتر کریمان قطعه ای از چوب سقف انرا جهت اندازه گیری عمر آن با روش موسوم به کربن 14 به مرکز اتمی دانشگاه تهران فرستاد که عمر آن با تقریب 75سال حدود سال 265 میلادی تعیین گردید که زمان اوایل ساسانیان و دوره پادشاهی اردشیر بابکان میباشد. زمان ساسانیان دوره تجدید حیات آیین زردشتی میباشد. بسیاری از آتشکده های خاموش روشن و آتشکده های جدید ساخته شدند. پدر و پدربزرگ اردشیر از روحانیان سرشناس زردشتی بودند. پدر بزرگ او ساسان که از دودمان نجبا بود در معبد آناهید (اناهیتا) در شهر استخر فارس سمت ریاست داشت . پس از اوپسرش پاپک(بابک)جانشین او شد. بابک یکی از پسران خود را که اردشیر نام داشت در دارابگرد فارس به مقام عالی نظامی رسانید. اردشیردر سال 212 میلادی چند تن از ملوک و امرای فارس را مغلوب وهلاک کرد و مقام فرماندهی کل فارس را تصاحب نمود . فارس در آن زمان پایتخت دینی اشکانیان و محافظ آیین ناهید بود . پایتخت رسمی اشکانیان ری بود. وی سپس قلمرو خود را به تدریج با نبوغ نظامی که داشت گسترش داد و سرانجام طی نبردی سخت اردوان اخرین پادشاه اشکانی را در ری شکست داد و او را به قتل رساند. سپس به توصیه بزرگان لشگر خود با دختر اردوان ازدواج کرد و در سال 226 میلادی رسما تاجگذاری کرد و عنوان شاه شاهان ایران را برای خود اختیار نمود . او پس از تثبیت پادشاهی به گسترش آیین زردشت ابتدا در ری و اطراف آن از جمله قصران وسپس در سایر نقاط ایران همت گماشت.اردشیر پادشاهی با تدبیر و اباد گر بود این گفته منسوب به اوست که میگوید""ملک حاصل نگرددمگر به لشکرلشکر فراهم نشود مگر به زر-زر به دست نیاید مگر به کشاورزی و ابادی و زراعت بدون عدل و داد صورت نبندد. اردشیر اندک زمانی پیش از مرگ شاپور پسرش را جانشین خود ساخت و تاج شاهی را به دست خود بر سر وی نهاد و یکی از اندرزهایی که فردوسی در شاهنامه به وی نسبت میدهد چنین است
سر تخت شاهان بپیچد سه کار //////////نخستین ز بیدادگر شهریار
دوم انکه بیمایه را بر کشد////////// ز مرد هنرمند برتر کشد
سه دیگر که با گنج خویشی کند////////// به دینار کوشد که بیشی کند

ویژگی اصلی همه بناهایی که در زمان  او ساخته شد از جمله معبد ری معبد لارستان فارس معبد ادران کرج و قصر خود در فیروز آباد فارس ساخت دیوارهایی ازقلوه سنگ و ملاط گچ و آهک که قالبگیری میشدند و طاق هایی گهواره ای  و گنبد هایی که روی پایه چهار گوش قرار داشتند میباشد. بنا بر اعتقادی که زردشتیان داشتند آتشگاه اصلی خود را که محل پرستش اهورامزدا می دانستند در ارتفاعات کوه ها میساختند و برای این کار ارزش خاصی قایل بودند فردوسی در داستان افراسیاب پرستشگاه هوم عابد را در کوه ذکر کرده است.

پرستش گهش کوه بودی همه              ز شادی شده دور و دور از رمه

نیایش کنان هوم بر کوهسار               به پیش جهاندار پروردگار

 

 

 

و از قول هوم عابد آورده است

 

یکی جای دارم بر این تیغ کوه            پرستش گهی نیز دور از گروه

 

و دلیل قصر دختر یا قلعه دختر خواندن این آتشگاه یا ادران نیز آن است که ایزد ناهید بنا به مندرجات اوستا دختری است جوان بلند بالا و زیبا چهره که بازوان سپیدش به ستبری شانه اسبی است با کمربندی در میان بسته و از تمام ایزدان اوستا تنها این الهه به صورت دختر ظاهر میشود . از این رو آتشگاه هایی که به وی منتسب است به نام قلعه دخترنامیده میشود نظیر قلعه دخترفارس در شش کیلومتری فیروز آباد و قلعه دختر باکو در بادکوبه و قلعه دختر خراسان و قلعه دختر میانه در دو کیلومتری شمال پلدختر و قلعه دختر شوشتر و قلعه دختر خنامان کرمان و قلعه دختر قم و قلعه دختر چالوس و قلعه دخترفرمشگان در تنگه بهمن فارس و قلعه دختر بیرجند قلعه دختر پلور قلعه دختر رودبار گیلان قلعه دختر روستای دوان در کازرون قیز قلعه در ساوه قیز قلعه سی در نمین اردبیل قیز قلعه در تاکستان قزوین قلعه دختر بشرویه در جنوب خراسان  که همگی بقایای آتشکده هایی منسوب به الهه ناهید میباشند. در استانبول ترکیه و در مدخل ورودی آن نیز بقایای قلعه کوچکی به نام قلعه دختر وجود دارد.

دکتر باستانی پاریزی تاریخدان وموحقق ایرانشناس کشورمان ابنیه قلعه دختر در سراسر ایران را در دو خط خلاصه کرده است :همه مربوط به بناهای قبل از اسلام و عموماً زمان ساسانیان میباشند. همه جنبه تقدس و عبادت دارند و دارای غموض ابهام آمیزی درباره وجه تسمیه خود هستند و اکثر این بناها دارای آب انبار یا حفره هایی جهت ذخیره آب بوده اند.

قلعه دختر آهار یا قصر دخترک با لهجه مردم محلی قدیمی ترین اثر باستانی متعلق به گذشتگان در منطقه زیبا و باستانی رودبار قصران میباشد که در طی فصول سال پذیرای بسیاری از دوستداران آثار کهن کشور عزیزمان و دوستداران طبیعت دلگشا و روح افزای آهار میباشد. برای رسیدن به این قله تاریخی چندین مسیر وجود دارد که راحت ترین و عمومی ترین راه از مسیر ده تنگه - پاوش- گردنه پاوش (در اصطلاح محلی به آن گردنه چپه را می گویند) و قله قلعه دختر میباشد. مسیر دیگر از راه آهاروش شامل تنگه قاس قالا- چشمه نوپل- گردنه آهار وش و قله میباشد. مسیر سوم از طرف پشت منبع آب آهار سر خاسک به طرف دیم واچین و صعود به طرف یال اصلی کوه آهاروش و ادامه مسیراز روی یال تا رسیدن به قلعه دختر میباشد. کوه پیمایی از روی یال در این مسیر چشم اندازی زیبا و خیره کننده از گستره پهناور رودبار قصران با قله هایی سر به فلک کشیده در برابر ما قرار میدهد و دلیل انتخاب این قله برای ساخت آتشگاه را برای ما روشن میکند. یک مسیربرگشت نیز وجود دارد که از روی قله به طرف شمال شرق آن و منطقه پی رگ سرازیر میشویم و به دره وسیع و بکر پی رگ میرسیم که شامل تنگه های متعدد و چشمه زارهایی با آبهای خنک و گواراست که دو چشمه گل لره و چشمه کمال با آبهایی جانبخش و گوارا راحت بخش جان خستگان مسیر طولانی صعود به قله میباشد . سپس از انتهای دره پی رگ که اهالی به آن لپه سرک میگویند به آبشار پی رگ میرسیم و پس از پایین آمدن از منطقه سخت و صخره ای کنار آبشار به ده تنگه و راه اصلی آهار میرسیم. این مسیر برای افراد تازه کار و نا آشنا به محل توصیه نمیشود. نکته جالب توجه در مورد موقعیت مکانی قلعه دختر این است که این قله تنها قله ای در منطقه رودبار قصران است که از آنجا  ارتفاعات تمام روستاهای اطراف قابل مشاهده میباشد. کنار دیوارهای باستانی آتشگاه که می ایستیم روستاهای آهار، شهرستانک ، لورا ، کسیل ، اوشان ، فشم ، میگون ، شمشک ایگل وکوههای توچال ، کلوم بستک ، سیچال ، سرک چال ، جانستون ، قله سوتک ، خله نو ، چپکرو ،کوه های منطقه لار و کوه های کرج  تا منطقه طالقان همچنین آزاد کوه در مازندران و قله دماوند همه به خوبی دیده میشود و این دلیل انتخاب این قله به عنوان مکان ساخت آتشگاه میباشد که از تمام روستاها قابل رویت و مردم منطقه میتوانستند آتش این آتشکده را که در تمام فصول سال و شبانه روز روشن بوده است از دور زیارت مراسم عبادی خود را به جا آورند.

داخل قلعه نیز آثار خرابی ناشی از کندن زمین جهت یافتن گنج و کنده کاری روی دیوار آن جهت یادگاری نویسی همه جا مشاهده میشود که صدمه زیادی به این اثر تاریخی وارد نموده است.

 

در پایان یاد اور میشوم تعدادی عکس از قله و آثار به جا مانده از آتشکده در قسمت گالری عکس ها که در صعود به قله در آذر  1389توسط این جانب گرفته شده وجود دارد که دوستان میتوانند مشاهده نمایند . در یکی از عکس ها خط قالبگیری ملاط و سنگ ها کاملا مشهود است و در عکس دیگری یادگاری نویسی روی دیوار 1800 ساله دیده میشود.

 

با تشکر از آقای جعفر نادی عزیز


کد: 48
گروه: گردشگري و طبيعت
نویسنده خبر:
امتیاز بندی

نظرات
1) مطلب خوبی بود من همینطوری میچرخم تو نت همه چی میخونم، یه سایت خدمات پس از فروش لوازم خانگی در زمینه تعمیرات لوازم خانگی، تعمیرگاه لوازم خانگی، تعمیرگاه مجاز لوازم خانگی،تعمیرات ساید بای ساید، تعمیرات ماشین لباسشویی، تعمیرات ماشین ظرفشویی، نصب و تعمیرات پکیج، نصب و تعمیرات اسپلیت کولرگازی، هم دارم، لطفا شما هم دیدن کنید از سایت من
ارسال توسط در تاریخ 1396/06/07

ارسال نظر:
تنها کاربران ثبت نام شده مجاز به ارسال نظر می باشند.
تبليغات
حريم كاربران  |  شرایط استفاده
كليه حقوق براي انجمن علمي فرهنگي آهار محفوظ است 1389